1928-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatçısı – ADOLF OTTO REYNQOLD VINDAUS (1876-1959)

Adolf Otto ReynqoldVindaus Berlində anadanolmuşdur (1876-cı ilin dekabrın25-də). Onun ilk maraqlandığısahə ədəbiyyat olmasınabaxmayaraq, o, kimyaçı kimiməhşurlaşmışdı. Adolf VindausBerlində məşhur Fransız məktəbində oxumuşdu. Universitetə daxil olduqdan sonra onun ədəbiyyataolan sevgisini tibb elminə olan həvəsi üstələyir. tutur. Adolf Vindaus hələ tələbə olarkən Emil Fişerin(1902-ci ildə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür) rəhbərliyi ilə keçirilən konfranslarda iştirakı zamanıetdiyi çıxışı ilə onu heyrətləndirir. Elə o zaman da Vindaus özünü kimya elminə həsr etmək qərarınagəlməsinə baxmayaraq, tibb sahəsində təhsilini davametdirir. Freyburq Universitetini bitirdikdən (1900) sonar üskük otundan alınan ürək zəhərləri (dərmanları) haqqında dissertasiya müdafiə edir.
Adolf Vindausun da müəyyən müddət çalışdığıGeorq-Avqust adına Göttingen universiteti BöyükBritaniya kralı II Georq tərəfindən təsis edilmişdir(1734). Bu ali məktəb vaxtilə Avropanın ən böyükuniversitetlərindən sayılırdı. Belə ki, 100 min əhalisiolan şəhərin təqribən 23 mini dünyanın müxtəlifbölgələrindən gələn tələbələrdir. Universitetlə 45 nəfərNobel mükafatı laureatı əmək fəaliyyəti ilə bağlı olub. Universitetin kitabxanasında 4,5 milyon ədəd kitab var. Bu kitabxana Almaniya kitabxanaları arasında öz kitab fonduna görə birincidir.
Berlin universitetində Vindaus Fişer ilə birlikdəişləyir. Qısa müddətdən sonra Freyburqa qayıdır. Kimya professoru olan Kilianinin məsləhəti ilə o, xolesterini və digər sterinləri tədqiq etməyə başlayır. İlk başlanğıcdan Vindaus inanırdı ki, hüceyrələrdə olansterinlər, bütün təbii maddələrin ilk tərkib hissələridir. “Xolesterin haqqında” dissertasiyasında o, bunəzəriyyəni izah edir (1903-cü ildə). Əvvəllər HenrixViland tərəfindən öd turşusundan ayrılmış maddənixolesterindən ala bilir (1919). Bu da ona öd turşusununsterinlerlə sıx əlaqədar olduğunu sübut etməyə imkanverir. Knoop ilə birlikdə o, böyük fizioloji vəfarmasevtik əhəmiyyət malik olan xolesterini sintezedə bilmişdir ki, bu da alman əcsaçılıq sənayesinindiqqətini cəlb etmişdir.
Bir müddətdən sonar Vindaus ABŞ-a gedir. Alfred Xessin təklifi ilə o, vitamin D-ni öyrənən tədqiqatqrupuna daxil olur. Həmçinin Vindaus B1 vitaminin dəquruluşunu müəyyən etmişdir. O, xərçəng xəstəliyininmüalicəsində kimya terapiyasının istifadəsiimkanlarına da baxmışdır.
Adolf Otto Reynqold Vindaus “sterinlərintərkibinin və onların vitaminlərlə əlaqələrinin tədqiqinəgörə” kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür(1928) . Alman biokimyaçısı və üzvi kimyaçısıVindaus Aşağı Saksoniyada Qettingen şəhərində vəfatetmişdir (1959-cu ilin iyunun 9-da).
Əli Zalov,
Kimya elmləri doktoru, professor
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin
Analitik və üzvi kimya kafedrasının müdiri
Facebook-da paylaş